Մենք տեսնում ենք վիճակի վատթարացում քաղաքական և անվտանգության իմաստով՝ կցվելով ԵՏՄ կամ ՀԱՊԿ կառույցներին: Տարածաշրջանում Ռուսաստանի և Հայաստանի շահերը չեն համընկնում: Մենք տեսանք, թե ինչպիսի մերձեցում էր նկատվում ռուս-թուրքական, ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններում:

Դոկտոր Աշոտ Եղիազարյան, ՄԱՀՀԻ ասոցացված փորձագետ Դոկտոր Աշոտ Եղիազարյան, ՄԱՀՀԻ ասոցացված փորձագետ

NEWSLine-ի «Ազատ խոսք» հաղորդաշարի հյուրն է տնտեսագետ Աշոտ Եղիազարյանը:

Արմեն Բաղդասարյան

Պարո՛ն Եղիազարյան, ի՞նչ է այսօր կատարվում Հայաստանի տնտեսությունում: Բոլորն ասում են, որ շատ վատ է, բայց կարծես թե չգիտեն՝ ինչ անեն: Օրինակ՝ ՀՀԿ-ական գործարար պատգամավոր Ալեքսան Պետրոսյանը երեկ հայտարարեց, որ ոչինչ հնարավոր չէ անել, մեր տնտեսությունը կախված է դոլար-ռուբլի հարաբերությունից: Բոլոր ազդակները արտաքին են, մենք ոչինչ չենք կարող անել: Համաձայն ե՞ք այդ տեսակետի հետ:

Աշոտ Եղիազարյան

Այն, որ Հայաստանի տնտեսությունում վիճակը մխիթարական չէ, ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ: Հայաստանի տնտեսությունում նաև հեռանկարի առումով ոչինչ չի երևում, այն կարծես թե արդեն դատապարտված է: Լինելով ԵՏՄ-ի անդամ՝ այն նախկին գերկախվածությունը, որ Հայաստանը ուներ Ռուսաստանի տնտեսությունից, այսօր նույնպես առկա է պայմանագրային հիմքի վրա: Բացի այդ, Ռուսաստանը ինքը թուլանում է և չի կարող այսուհետ ապահովել որոշակի աճի ռեսուրսներ Հայաստանի համար, ուստի վակուում է ստեղծվել, և այս իմաստով վիճակն անորոշ է:

Բայց կա նաև դրական կողմ. վակուումը կարող է լցվել  այնպիսի բովանդակությամբ, որ մեր տնտեսությանը նոր որակ կտա: Մեր տնտեսությունը կարող է ինտեգրվել այնպիսի տնտեսական տարածքի, ինչպիսին է Եվրամիությունը, և այդ հնարավորությունը մենք ունենք: Անցած տարեվերջին Եվրահանձնաժողովը մանդատ է ստացել Հայաստանի հետ սկսել նոր բանակցություններ, նոր շրջանակային համաձայնագիր կնքել, որը կփոխարինի 1999 թվականին ուժի մեջ մտած Համագործակցության և գործընկերության համաձայնագրին, որը ներառելու է բազմաթիվ ոլորտներ: Այն կարելի է անվանել սեկտորային, որն առաջին հերթին կարևորում է համագործակցությունը էներգետիկայի և տրանսպորտի ոլորտում: 

Արմեն Բաղդասարյան

Ինչպե՞ս եք դա պատկերացնում. Հայաստանը դո՞ւրս է գալիս ԵՏՄ-ից, թե՞ հատուկ ինչ-որ կարգավիճակ է պահանջում, թե՞ փորձում է աշխատել երկուսի հետ էլ՝ այն դեպքում, երբ Հայաստանը չունի սեփական էներգետիկ և տրանսպորտային ենթակառուցվածքներ, երբ Ռուսաստանում ապրում է ավելի շատ հայ, քան Հայաստանում, երբ մոտավորապես մեր երկրի բյուջեի չափ տրանսֆերտներ են գալիս Ռուսաստանից: Արտահանողներն էլ ասում են, որ իրենց արտադրանքը հիմնականում Ռուսաստան են արտահանում, որն արդեն խնդրահարույց է, քանի որ ուրիշ շուկա չունեն:

Օրինակ՝ գործարարներից մեկն ասում է՝ հայկական ապրանքը չի կարող մրցունակ լինել, չի կարող արտահանվել ո՛չ Եվրոպա, ո՛չ նույնիսկ Իրան, որովհետև էներգակիրները այստեղ թանկ են, ապրանքների ինքնարժեքը բարձր է, որակն էլ այն չէ: Այս իրավիճակում, երբ Հայաստանը փաստացի տնտեսություն չունի, եղած ենթակառուցվածքներն էլ պատկանում են Ռուսաստանին, մենք ո՞նց ենք պոկվելու ԵՏՄ-ից և ինտեգրվելու շատ հզոր, զարգացած, բոլոր կոմունիկացիաներով ապահովված Արևմուտքին: 

Աշոտ Եղիազարյան

Դուք ճիշտ հարցադրում եք անում, բայց միաժամանակ այնպես չէ, որ Ռուսաստանը վերահսկում է, տիրապետում այդ ենթակառուցվածքները: Այդ ընկերություններն այսօր իսկապես հնարավորություն չունեն Հայաստանում շահույթով աշխատել, որովհետև Հայաստանը ի վիճակի չէ այդ գինը վճարելու: Այդ ընկերությունները հեռանկարներ չունեն մեր երկրում: 

Եվրամիության հետ կապված՝ մենք կարող ենք այդ բացը լրացնել, եթե դրա համար ստեղծում ենք պայմանագրա-իրավական բազա, այսինքն՝ ներդաշնակեցնում ենք մեր խաղի կանոնները Եվրամիության հետ: Դա կարող է ժամանակատար լինել, բայց դա է հնարավորությունը, ստեղծել որակապես նոր կառուցվածքի տնտեսություն, այսինքն՝ ինտեգրումը տնտեսապես զարգացած, գիտական, նորամուծական հիմքի վրա դրված տնտեսական համակարգին: 

Արմեն Բաղդասարյան

Դուք ո՞ւմ նկատի ունեք, երբ ասում եք «մենք»: 

Աշոտ Եղիազարյան

Հայաստանի իշխանություններին: 

Արմեն Բաղդասարյան

Ձեր կարծիքով՝ իշխանությունները պիտի հրաժարվեն ԵՏՄ-ից, որտեղ կոռուպցիոն, ատկատային լավ մեխանիզմներ կան, գնան ժամանակակից, ավելի պակաս կոռումպացված տնտեսական համակա՞րգ մտնեն: Դուք դա իրատեսակա՞ն եք համարում: 

Աշոտ Եղիազարյան

Հայաստանում ինչպես ենթակառուցվածքներն են խորհրդային, այդպես էլ կան մարդիկ ու քաղաքական գործիչներ, որ խորհրդային են, կոռուպցիոն, այսինքն՝ երբ փոխվում է ամեն ինչ, փոխվում են նաև որոշումներ ընդունողները, և ինտեգրումը բոլոր իմաստներով է տեղի ունենում: Ինտեգրման գործընթացը ցավագին է լինելու և՛ սոցիալական առումով, հասարակության վրա որոշակի բեռ է ընկնելու, և՛ որոշ մարդկանց համար: 

Արմեն Բաղդասարյան

Ցավագին կլինի և՛ ինտեգրման գործընթացը, և՛ եթե այն չլինի: Դա հասկանալի է: Ենթադրենք՝ Հայաստանի իշխանությունները մի օրում բարիացան, որոշեցին, որ կոռուպցիոն սխեմաներն այլևս չեն աշխատեցնելու և գնալու են մրցակցային ճանապարհով: Սա կարո՞ղ է քաղաքական ծանր հետևանքներ ունենալ, օրինակ՝ Ղարաբաղի հարցում, չէ՞ որ Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի անդամ է, և արդարացված է, թե ոչ՝ Հայաստանն իր անվտանգությունը կապում է այդ համակարգի հետ: 

Աշոտ Եղիազարյան

Մենք տեսնում ենք վիճակի վատթարացում քաղաքական և անվտանգության իմաստով՝ կցվելով ԵՏՄ կամ ՀԱՊԿ կառույցներին: Տարածաշրջանում Ռուսաստանի և Հայաստանի շահերը չեն համընկնում: Մենք տեսանք, թե ինչպիսի մերձեցում էր նկատվում ռուս-թուրքական, ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններում: Այսինքն՝ անկախ նրանից Հայաստանը քաղաքական ինչպիսի ընտրություն պետք է աներ, Ռուսաստանը արել է մաքսիմալը, ինչ որ կարող էր անել մեր դեմ: 

Արմեն Բաղդասարյան

Այն, ինչ որ Դուք ասում եք, իմ պատկերացմամբ, հնարավոր չէ, քանի դեռ Ղարաբաղյան խնդիրը կարգավորված չէ: 

Աշոտ Եղիազարյան

Ռուսաստանը Ղարաբաղի հետ կապված մի խնդիր է ուզում լուծել. այնտեղ ունենալ ռազմական ներկայություն, ինչն իրեն չի հաջողվում: Երբ մենք քաղաքական որոշում ընդունենք ինտեգրվելու արևմտյան կառույցներին, կարծում եմ՝ Ռուսաստանի համար սահմանափակող գործոնները, պատճառները էլ ավելի կշատանան, և Ռուսաստանը նման հնարավորություն այլևս չի ունենա: 

 Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝  տեսանյութում:

Արմեն Բաղդասարյան

05.02.2016

Աղբյուրը՝  NEWSLine-«Ազատ խոսք» հաղորդաշար: