Արտաքին քաղաքականություն, խաղաղաշինություն և անվտանգություն

2023թ․ մայիսի 14-ի խորհրդարանական ընտրությունները մեծ հաշվով չառաջացրեցին մեծ փոփոխություններ, չգրանցվեցին խոշոր անակնկալներ։

Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունում մեղմացման («զրո խնդիր») ու կոշտացման («նեոօսմանիզմ/էրդողանիզմ») փուլերը մշտապես նախորդում ու հաջորդում են միմյանց, ինչն իր հերթին հուշում է, որ ներկայիս մեղմացման փուլին որոշ ժամանակ անց կհաջորդի կոշտացման նոր փուլը, որում Էրդողանը կփորձի իրագործել կիսատ մնացած իր վերոնշյալ վերջին երազանքները:

Շահերի համադրման և բազմաթիվ հարցերում համատեղ գործելու պատրաստակամությունը պարզապես միջոց է՝ որոշակիորեն զսպելու միմյանց հաշվին նախատեսվող ծրագրերը, և մրցակցությունն ու առճակատումը «երրորդ» տարածքներում շարունակելու պարտավորություն:

Սահմանը բացելու ցանկություն երկու կողմում էլ առկա է, սակայն Վաշինգտոնի դրդմամբ Անկարայի ներգրավվածությունն այդ գործընթացին և վերջինի կողմից իրականացված որոշակի քայլերը, այնուամենայնիվ, հապաղում են մի կողմից՝ Մոսկվայի ու Բաքվի դիմադրության, մյուս կողմից՝ թուրքական կողմի «վախերի» ու ավելի հարմար պահի սպասելու հանգամանքներով՝ ավելին ստանալու անկնկալիքներով պայմանավորված։

Ռուսաստանը փորձելու է կանխարգելել նման զարգացումը, լրացնել «տարածքային ամբողջականության բացը», որն առկա է Հայաստանի պարագայում. nկատի ունենք Ռուսաստանի կողմից Հայաստանին տարածքային ամբողջականության լուրջ խնդիր պարտադրելը, բնականաբար, Ադրբեջանին մղելով Հայաստանի դեմ մասշտաբային ռազմական ագրեսիայի։ 

Թուրքիայի նման հիդրոքաղաքականության դեմ Իրանի պայքարը լուրջ հաջողություն չի արձանագրել, եթե չհաշվենք միջազգային մակարդակով փոշու հատիկների դեմ կոալիցիան, որի գործունեության արդյունքն առայժմ տեսանելի չէ։

Արդեն ակնհայտ է, որ Անկարան չի կարող հրաժարվել բանակցություններից՝ ասելով, թե ինչպես կուզի, այնպես էլ կվարվի իր ջրի պաշարների հետ։ Նա պետք է ընդունի, որ DAP-ի հարցը զետեղվելու է երկու երկրների դիվանագիտական փոխհարաբերությունների օրակարգում։

Հենց Ռուսաստանն է ստեղծել իր համար այդքան անցանկալի եվրոպացիների Հայաստան գալու բոլոր հեռանկարները։ Եվ նույնիսկ այսօր Հայաստանում, ինչպես նաև ողջ Հարավային Կովկասում եվրոպական, արևմտյան հեռանկարների հարցում կանխորոշիչ նշանակություն ունի Ռուսաստանի կողմից ՀԱՊԿ-ի և 1997թ. պայմանագրի շրջանակներում Հայաստանի հանդեպ իր դաշնակցային պարտավորությունների կատարումը։

Պետության, օրենքի, փորձագիտական-վերլուծական հանրության խնդիրն ու պարտականությունն է պարբերաբար մաղել այդ աղբը և հանրությանը ներկայացնել բացառապես հավաստի տեղեկատվություն, ինչ էլ որ այն լինի և ում շահերին այն չհամապատասխանի կամ հակասի։

ՄԱՀՀԻ-ն և ամերիկյան հեղինակավոր ինստիտուտը ազդարարում են իրենց ինստիտուցիոնալ համագործակցության մեկնարկը

Ջրի խնդիր Ադրբեջանում առկա է, սակայն այդ խնդիրն ուռճացված է Ալիևի վարչակազմի կողմից՝ Հայաստանի ու Արցախի նկատմամբ ագրեսիան արդարացնելու նպատակով:

Տարածաշրջանը պատրաստ չէ, բայց գործընթացը մեկնարկել է:

Ս.թ. հոկտեմբերի  25-ին Երեւանի «Անի Գրանդ Հոթել» հյուրանոցում տեղի ունեցավ «Հայաստան-ԵՄ։ Ռազմավարական գործընկերության խթանում Վիշեգրադյան քառյակի փորձի հաշվառումով» միջազգային խորհրդաժողովը։

Ռուս-ադրբեջանական հարաբերություններում առնվազն ժամանակավոր տուրբուլենտությունը միանգամայն հնարավոր է․․․

Թուրքերը նպատակամղված են դրանով Հայաստանին մահացու, իսկ Իրանին` աշխարհաքաղաքական ու աշխարհատնտեսական(geoeconomics) հարված հասցնելու:

Արդյո՞ք այդ օրը Մոսկվայում կքննարկվի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության, ավելի ստույգ՝ դրանում "ռուսական խաղաղապահ մանդատի" "կյանքի ժամկետը" երկարացնելու հարցը․․․

Սույն քաղաքականության հայեցագիրը պատրաստվել է Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի կողմից «Վիշեգրադյան քառյակի փորձի ուսումնասիրությունը Հայաստան-ԵՄ համագործակցության համար» դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում:

Պաշտոնական Թեհրանը ջանքեր է գործադրում Հարավային Կովկասի խնդիրները լուծել 3+3-ի ձևաչափով, որ առաջարկել էին թուրքերը, սակայն իրանական ու թուրքական պատկերացումները դրա վերաբերյալ ու դրա հանդեպ վերաբերմունքը միանգամայն տարբեր են։ 

Հայաստանը պետք է հասկանա մեկնարկած մեծ ու բարդ խաղի բոլոր նրբերանգներն ու չտրվի ոչ Իսրայելի հանդեպ ավանդական "աբիդաներին", ոչ էլ նրա նոր "սենտիմենտալ ռեվերանսներին։  

Հարևանության քաղաքականությունը Իրանի Իսլամական Հանրապետության համար մշտապես կարևորվել է, բայց ժամանակի ընթացքում աճել է դրա դերը, փոխվել է երանգավորումը:

Իսկ այս ամենը, տեսանելիորեն, այլ տեղ է տանում․ դեպի Հայաստան-Ադրբեջան հարաբերությունների վերաթեժացում...

ԱՄՆ փոխնախագահի այցը Հայաստան աննախադեպ է և ընդգծելու է ԱՄՆ գլոբալ ռազմավարության մեջ Հայաստանին վերապահված կարևոր դերը մեր ընդարձակ տարածաշրջանում։